સબઓલ્ટર્ન (એક ફેન્ટસી

કાવ્ય : 38

)

*

જ્યારે કોઈ સત્તાસંસાધનસંપન્ન વર્ગ
તમને એમનાથી જૂદા અને નીચા ગણે છે,
તમને સબ-હ્યુમન કે લેસર હ્યુમન સમજે છે,
તમને કલ્ચરલેસ
કે તમારા કલ્ચરને પ્રિમિટિવ કે સબ-કલ્ચર માને છે,
તમને લાગણીવિહીન અને બુદ્ધિવિહીન સમજે છે,
તમને ગુલામ કે વેઠિયાવૈતરિયા સમજે છે,
તમારી પર તમામ પ્રકારના અન્યાય અને અત્યાચાર ગૂજારે છે,
ત્યારે સબઓલ્ટર્નનો જન્મ થાય છે.

સદીઓનાં અપમાન-અન્યાય
એની પરાકાષ્ઠાએ પહોંચે છે છતાં સબઓલ્ટર્નમાં પ્રજળતો જ્વાળામુખી સુષુપ્તાવસ્થામાં અંદર અંદર સળગતો રહે છે,
મેઈનસ્ટ્રીમને તો એનો સળવળાટ પણ સંભળાતો નથી.
એ શોષણ-દમનને ઓર તેજ કરે છે.

સબઓલ્ટર્ન સદીઓથી નફરત અને ધિક્કાર સેવ્યા કરે છે ચૂપચાપ,
સબઓલ્ટર્ન સદીઓથી વિદ્રોહ અને વિધ્વંસ સેવ્યા કરે છે ચૂપચાપ,
સબઓલ્ટર્ન સદીઓથી ક્રાંતિ અને મુક્તિ સેવ્યા કરે છે ચૂપચાપ.

સદીઓ વિત્યે ચૂપચાપ સક્ષમતા વિકસાવતા જતા સબઓલ્ટર્નમાં
કોઈ કાળે સ્લમડોગ જન્મે છે
ને બહારથી ચિનગારી ચાંપે છે
પેટાળમાં સળગતા જ્વાળામુખીને.

ને પછી તો બધું ખેદાનમેદાન થાય છે,
મેઈનસ્ટ્રીમને લાગે છે ધર્મશાસ્ત્રોમાં જેનો જિકર છે તે મહાતાંડવ ને ડુમ્સડે આવી પૂગ્યા છે.
સબઓલ્ટર્નના બળવાને ઠારવાનો હવે કોઈ ઉપાય નથી.
મેઈનસ્ટ્રીમ મન મનાવી લે છે :
શાસ્ત્રોમાં જે વચન છે એ પ્રમાણે આ સ્લમડોગ જ સંભવામિ યુગે યુગેના ભગવાનનો અવતાર છે.

અલબત્ત, સબઓલ્ટર્નને તો સમતા, સ્વતંત્રતા, બંધુતા ને ન્યાયથી ઓછું કંઈ ખપતું નથી.
સબઓલ્ટર્નને પોતાની સબઓલ્ટર્નિટીની નાબૂદીથી ઓછું કંઈ ખપતું નથી.

અને આ મહાપ્રલયથી
નવી ન્યાયી પ્રુથ્વીનો --
ક્લાસલેસ, કાસ્ટલેસ, રેસલેસ, ક્રીડલેસ
પ્રુથ્વીનો જન્મ થાય છે.

*

નીરવ પટેલ

25-1-2019