જતોજી ઠાકોર

કાવ્ય : 9

*

ધોળા દહાડે
કોઈનીય બાયડીની છાતીને ચૂંટી ખણી આવે એવો જાલિમ ને જોરાવર.
દારુની વેપારણ,
જાજરમાન શકરીકાકીને
એ રીતે જ એ પરગામના મેળામાંથી ઉપાડી લાવેલો
ને ઘરમાં ઘાલી દીધી હતી.

ભર શિયાળે
જતોજી બંડીય ના પહેરે.
બે શીશા દારુ ચઢાવી,
એની ભેંસ પર સવાર થઈ,
જાય ખારી નદી ભણી.
અમે ભેખડે ઊભા ઊભા ખેલ જોઈએ :
એ ચોમાસાના પહેલા પૂરને રોકવાના પ્રયાસ કરે.
અરવલ્લીના ડુંગરમાંથી ઉતરતાં જ
ગાંડીતૂર થયેલી ખારીના પ્રવાહ આગળ એ સૂઈ જાય,
એમને વળોટીને આગળ ધસતા પ્રવાહની પાછળ દોડે,
આડા સુઈને વળી એને રોકવાનો પ્રયત્ન કરે.

અમને એમ કે જતોજી જમ
જળબંબાકારમાં હોઈયાં થઈ ગયો,
ગામનો ઉતાર સમુદ્રમાં વહી ગયો.
પણ ત્રીજા દિ બપોરે તો એમના ખેતરની
અંધારી ઝૂંપડીમાં દીવો થાય,
સવારે તો એ જ એમનો બે શીશા દારૂ
ને ભેંસ ને નદી!

આમ તો અમારો એ ઘરાક
ને અમે એના વહવાયા,
પણ શેઢાપાડોશીય ખરા.
બીજા કોઈની મજાલ નહીં
અમને વતાવવાની,
પણ એ મનફાવે ત્યારે ગડદાપાટુનો માર મારી જાય બાપુને!
કોઈની જીગર નહીં
અમારા ખેતરમાં ચોરી કરવાની,
હા, એ ચોરીચપાટી કરી લે બિન્ધાસ્ત.

'હોરી આઈ તે ખજૂર ખાવા ના જોઈએ અમારે?
ચપટી રુ વાંણિયાન વેચીન
હાયડા ખાધા એમાં હિરિયા
તારી માફાડુ શેની રાવ નાંખ સ?'

અમે સૌ થથરી જતા.
અમારા ખેતરની છાપરી નીચે ભરાઈ જતા.

પણ આ નાગપાંચમે તો
જાળાંઝાંખરા ભેળા કરી બાપુએ તો ડૂંગર કર્યો ખેતરના ખૂણે.
'લે, કાળિયા દિવાહળી ચાંપ.'
ભડકો ભાળી જતોજી ભડક્યો હશે
તેે ધોડ્યો અમારી છાપરીએ.
ત્રણ ઢેખાળા વચ્ચે દીવો સળગાવી
બાપુ તો આખા ખેતરમાં ઘોઘાની કૂલેરને
ગુલાલની જેમ વેરવા લાગ્યા.

'મારા પૂંજાબાપા, મારા ઘોઘાબાપા,
મારા ખેતરપાળબાપા,
હારુ થયું તમે અમને આજ દર્શન આલ્યાં.
અમારો તો ઊભો પાક ભેલાડી જાય છે જનાવર ને માંણહ.'

ટોળામાંથી જતોજી છૂમંતર થઈ ગયો.
માગશરની ટાઢથી ન ધ્રૂજતો જતોજી
અઠવાડિયા લગી કાંપતો રહ્યો એની ઝૂંપડીમાં.
બાપુ કે બાપુના સૂના ખેતર ભણી
હવે એ નજરેય નથી માંડતો.

*

નીરવ પટેલ

27-12-2018

(નોંધ : બને કે કોઈને વાર્તા જેવું લાગે, પણ મારે મન આ કવિતા જ છે. શક હોય તો પ્રો મહેન્દ્રસિંહ પરમાર જેવા સ્વરમર્મીઓના મુખે આનું પઠન કરાવી જૂઓ.)